Eğitimin, toplum yaşamındaki değerinin anlaşılması ile 20. Yüzyılda eğitim hizmetleri konusunda dünya genelinde bir farkındalık doğmuştur. Bu farkındalık 20. yüzyılın ortalarında başlayan ve son çeyreğinde yoğunlaşan değişimlerle artmış; sosyal, siyasi, ekonomik ve kültürel alanlarda olduğu gibi eğitim alanında da gelişimi ve değişimi zorunlu kılmıştır.
Eğitim alanında yaşanan bu yenileşme ya da reform çabaları ilk bakışta evrensel bir görünüm sergilemektedir. Ülkeler, eğitim sistemlerini kısmen ya da bütünüyle yenileme çabası içine girmiştir. Eğitim hizmetlerinin, bireylerden topluma uzanan bir süreç olması, onu sosyal kalkınmanın odak noktası haline getirmiş; çalışmalar bu yönde hızlanmıştır.

Nitelikli insan gücünün yetiştirilmesi için eğitim olanaklarının genişletilmesi bütün dünyanın üzerinde özenle durduğu bir konu haline gelmiştir.

Gelişmekte olan ülkelerde, eğitim sisteminde yenilikler yapmak ve dünya standartlarını yakalamak amacıyla çalışmalar başlatılmıştır. Bu yenilikler; sistem reformlarını, kurumlarda modernleşme çabasını, eğitim-öğretim sırasında kullanılan araç ve gereçlerin teknolojik gelişmelere paralel düzeyde olmasını, öğretmenlerin mesleki bilgi ve beceri düzeylerinin yükseltilmesini, okul yönetiminde yapılacak değişiklikler yoluyla öğretme ve öğrenme sürecinin geliştirilmesini kapsamaktadır. Tüm bunların yanı sıra herkesin temel eğitime ulaşması da eğitim politikalarının ve uygulanan stratejilerin temelini oluşturmaktadır.

Yaşanan tüm bu gelişmelere rağmen, eğitimle ilgili ihtiyaçların karşılanması konusunda yaşanan güçlükler ortaya çıkmıştır. Eğitim sisteminin geliştirilmesi; yeterli okul altyapısına ve donanımına sahip olunması; öğretmen-öğrenci oranlarının dengelenmesi; yeterli sayıda kitap, araç-gereç vb. malzemelere sahip olunması, kalkınmakta olan ülkelerin öncelikli ihtiyaçları arasında görülmesine rağmen doğru politikalar uygulanmadığı için geçici uygulamalarla soruna çözüm aranmakta, bu da uzun vadede yeni problemlere yol açmaktadır. Farklı gelişmişlik düzeyindeki ülkelerin eğitimde aynı standardı yakalaması ancak işbirliğine dayalı kalkınma yardımları ile mümkündür.

TİKA beş kıtada, farklı gelişmişlik düzeyindeki ülkelerin kalkınma hedeflerini ve ihtiyaçlarını göz önüne alarak; işbirliğine dayalı kalkınma yardımları ile eğitim alanında sosyal, kültürel işbirliği ve yardım konularını belirlemekte, bu hedef doğrultusunda gerekli proje ve programları hazırlamaktadır.

Yemen Cumhuriyeti’ne yönelik olarak TİKA tarafından eğitim alanında gerçekleştirilen proje Yemen Teknik ve Mesleki Eğitim Bakanlığı ile koordineli olarak yürütülmüştür. Yemen’de 27 dönüm arazi üzerinde bulunmakta ve Meslek Lisesi olarak kullanılacak okul yerleşkesinde atölye, derslik, laboratuar, yurt, kantin, öğretmen evi, depo ve idare olarak kullanılmak üzere 11 adet binadan oluşmaktadır. Proje kapsamında okulun tefrişatı ülkemizce üstlenilmiştir. 2.000 öğrenci kapasiteli meslek lisesinde ihtiyaç duyulan eğitim araç ve gereçleri için Milli Eğitim Bakanlığı uzmanları ile birlikte çalışılmıştır.

Cumhurbaşkanımız Abdullah Gül’ün Ocak 2011 tarihinde açılışını yaptığı Yemen Meslek Lisesi, mesleki ve teknik anlamda Yemen’de bulunan orta ve yüksek eğitim seviyesindeki 85 okul arasında tasarım atölyesi, gümüş ve altın işlemeciliği, seramik atölyesine sahip ilk ve tek okul olması bakımından örnek okul olma özelliğini de taşımaktadır.

Kazakistan’ın kalkınma program ve stratejilerinde yer alan mesleki eğitim çalışmalarına katkı sağlamak amacıyla ülkemizin göreceli üstünlüğünün bulunduğu inşaat ve turizm alanlarında, Kazakistan Milli Eğitim Bakanlığı ve Kökçetav Valiliği işbirliğinde “Kuzey Kazakistan Bölgesel İnşaat İşçiliği ve Turizm Mesleki Eğitim Merkezi” projesi yürütülmektedir.

Proje, Kuzey Kazakistan’da yaşayan geniş kitlelere, ülke ve bölge için öncelikli olan inşaat ve turizm sektörlerinde meslek edinme imkânı sunması açısından yararlı ve ülkemiz adına prestijli bir proje olarak değerlendirilmektedir. Bu proje ile ülkenin kuzeyindeki kentlerde ve Astana’da yaşayan Kazak iş gücüne mesleki eğitim ve devamında iş imkânı yaratılarak bu bölgedeki Kazak nüfusun bölgede tutunması, güney illerine göçlerinin durdurulması hedeflenmekte, ayrıca bölgedeki iş barışına ve iki ülke arasındaki dostluğa fayda sağlaması beklenmektedir.

Projenin ilk aşaması olarak, 25 Kasım 2010-25 Aralık 2010 tarihleri arasında, Başkanlığımız ve Milli Eğitim Bakanlığı koordinasyonunda Ankara’da düzenlenen Eğiticilerin Eğitimi” adlı programa, inşaat işçiliği ve turizm alanında toplam 34 Kazak Eğitmen katılmıştır.

Türkoloji Projesi, 1999 yılında TİKA tarafından başlatılmıştır. 2000–2001 öğretim yılından itibaren uygulanmaya başlayan proje Türk dili ve kültürünün yaygınlaştırılmasını amaç edinen uzun soluklu bir çalışmadır.

Bu çerçevede, Başkanlığımızın faaliyet alanı içerisindeki ülkelerin yanı sıra komşu, dost ve akraba toplulukları da kapsayan geniş bir coğrafyada, proje kapsamındaki ülkelerde saygın üniversitelerle işbirliği yapılarak; Türkoloji, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümleri ile Türkçe Eğitim Merkezleri açılmaktadır. Ayrıca işbirliği yapılan ülkelerdeki üniversitelere Türkiye’den akademisyenler gönderilmekte, yerel akademisyenlere destek verilmekte ve açılan bölümlere malzeme-donanım desteği sağlanmaktadır.

Günümüzde Türkoloji çalışmalarının önemi büyüktür. Dünyanın çeşitli üniversitelerinde konuyla ilgili olarak merkezler kurulmakta, yerli ve yabancı araştırmacılar çalışmalar yürütmektedir. Türkiye’nin bu araştırmalarda ilk sıralarda yer alması önem arz etmektedir.

Türkoloji Projesi, komşu dost ve akraba topluluklar ile geçmişten gelen kültürel bağlarımızın yeniden tesis edilmesini, Türk Dili öğreniminin yaygınlaştırılmasını, iletişimin geliştirilmesini, dolayısıyla bu ülkelerde yapılacak eğitim, kültür sosyal, teknik, ticari ve ekonomik işbirliğinde Türkçe konuşabilen potansiyel bir kitlenin oluşturulmasını hedeflemektedir.

Türkoloji Projesine dâhil olan birimlerde, kütüphane, derslik ve dil laboratuarları kurulmakta, ders kitabı, bilgisayar ve internet, televizyon ve uydu anteni, VCD-DVD desteği, kasetçalar, tepegöz gibi pek çok araç gereç desteği verilmektedir.

Ayrıca, Türkoloji projesinin verimliliği artırmak amacıyla; Türkçe öğrenen öğrenciler için Türkiye’de araştırma imkânlarının yaratılması, Türkoloji Projesinin uygulandığı ülkelerde, bölgenin özelliğine göre muhatap kitlelerin istihdam alanlarının genişletilmesi, kariyer yapamayacak öğrencilerin ilave kurslar düzenleyerek Türkçe dil eğitiminin desteklenmesi, Türkçe Öğretim Merkezlerinde staj yapma imkânı sağlanmaktadır.

Projenin uygulandığı üniversitelerde öğrencilerin Türkçeyi öğrenmelerini teşvik etmek için yarışmalar düzenlenmekte ve başarılı olan öğrenciler ödüllendirilmektedir.

Faaliyet alanı her geçen yıl genişleyerek devam eden Türkoloji Projesi; 22 ülkede ve 2 Özerk Cumhuriyet’te faaliyetlerini sürdürmektedir.

Türkoloji Projesinin Yürütüldüğü Ülkeler: Afganistan, Arnavutluk, Belarus, Bosna – Hersek, Estonya, Filistin, Hindistan, Kazakistan, Kırgızistan, Kosova, Letonya, Litvanya, Moğolistan, Makedonya, Özbekistan, Slovakya, Suriye, Rusya Federasyonu (Tataristan Özerk Cumhuriyeti), Türkmenistan, Ukrayna, Ukrayna Kırım Özerk Cumhuriyeti ve Yemen’dir.

Proje çerçevesinde; Afganistan, Arnavutluk, Beyaz Rusya, Bosna-Hersek, Bulgaristan, Estonya, Filistin, Hindistan, Kazakistan, Kırgızistan, Kosova, Letonya, Litvanya, Makedonya, Moğolistan, Özbekistan, Slovakya, Suriye, Türkmenistan, Ukrayna, Ukrayna Kırım Özerk Cumhuriyeti, Rusya Federasyonu Tataristan Özerk Cumhuriyeti ve Yemen’de bulunan 32 üniversite ile işbirliği yapılarak, toplam 12 Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, Türkçenin öğrenilmesine yönelik olarak 18 Türk Dili ve Kültürü Merkezi açılmıştır.

Kullananların sayısı bakımından küçümsenemeyecek bir konumu olan Türkçenin ortak iletişim dili olması yolunda önemli bir görevi yerine getiren Türkoloji Projesi, her yıl artan öğrenci sayısı ile ilgili ülkelerin de takdirini kazanmış durumdadır. Türkoloji Projesi ile işbirliği yaptığımız Bölüm/Merkezlerde her sene yaklaşık 3.500’e yakın kişi Türk Dili ve Edebiyatı derslerinin yanında Türk kültürü ve tarihi ile ilgili dersler almaktadır.

Novi Pazar Devlet Üniversitesi için yeni inşa edilen binanın tadilatı ve donanımı Başkanlığımızca gerçekleştirilmiştir.

Sancak Bölgesi’nde yakın geçmişte açılan Novi Pazar Devlet Üniversitesi, bölgede tek, Sırbistan’da ise beş üniversiteden biridir. Çok genç bir kurum olması ve merkezi bütçeden yeterli kaynak alamaması sebebiyle hem fiziki hem de akademik anlamda açıkları bulunan üniversite bünyesinde; matematik, hukuk, ekonomi, filoloji, felsefe, teknik bilimler, Türkoloji vb. olmak üzere birçok alanda eğitim verilmektedir.

Üniversitede, 180’i daimi olmak üzere 380 kişilik akademik kadroyla yaklaşık 3000 öğrenciye eğitim verilmektedir.

25. Zihinsel Engelliler Okulu Müdürlüğü tarafından yapılan başvuruda; 20 derslikli okullarında 245 zihinsel engelli ve down sendromlu çocuğa, eğitim ve öğretim hizmeti verildiği, öğrencilerinin büyük çoğunluğunun ailesinin yoksulluk sınırı altında yaşadığı, geri kalanının ise hiçbir gelirinin olmadığı, 147 öğrencinin öksüz ve yetim olduğu, devlet bütçesinden yeterli pay ayrılamamasından dolayı altyapı, malzeme ve donanım eksikliğinden verimli ve çağdaş eğitimin verilemediği ifade edilerek destek talebinde bulunulmuştur. Başkanlığımızca 25. Zihinsel Engelliler Okulu’na kütüphane, malzeme ve donanım desteği sağlanmış, sınıf tadilatı ve tamiratı yapılmış ayrıca bir bilgisayar laboratuarı kurulmuştur.

Kosova’nın tek Türk belediyesi olan ve nüfusunun tamamına yakını Türklerden oluşan Mamuşa’ya, eğitim altyapılarının güçlendirilmesi amacıyla TİKA Başkanlığı’nca 2008–2009 yıllarında ilköğretim okulu inşa edilmiştir. 2010 yılının ilk yarısında çevre düzenlemesi de yapılan okulda 823’ü Türkçe, 77’si Arnavutça olmak üzere, toplam 900 ilköğretim, 120 ana sınıfı ve 85 lise öğrencisinin öğrenim görmesi sağlanmıştır.